|
OGÓLNE DANE
Myszy są bardzo małymi ssakami, ich wielkość
wynosi 5 do 13 cm, w zależności od gatunku. Myszy które trzymamy w
domach osiągają długość do 10 cm. Ogon myszy jest mniej-więcej tej
samej długości co jej ciało u większości gatunków. Waga samca myszy domowej to od 20 do 40 gram,
a samicy 25 do 60 g. Masa mózgu myszy wynosi 0, 4 gram.
| |
MYSZ |
SZCZUR |
KRÓLIK |
CZŁOWIEK |
| Ciepłota
ciała (C°) |
37 - 39 |
37, 5 - 39, 0 |
38, 5 - 40, 0 |
36, 6 - 36, 7 |
Częstotliwość
oddechów
(na min.) |
80 - 220 |
70 - 110 |
30 -60 |
8 - 12 |
Częstotliwość
pracy serca
(na min.) |
320 - 750 |
250 - 500 |
180 - 325 |
60 - 80 |
Całkowita
objętość krwi
(ml/kg) |
70 - 80 |
55 - 70 |
50 - 70 |
80 |
Ciśnienie
krwi skurczowe
(kPa) |
12 - 19 |
12 - 25 |
12 - 17 |
15 - 16 |
Ciśnienie
krwi rozkurczowe
(kPa) |
9 - 15 |
7 - 19 |
8 - 12 |
10 - 11 |
TEMPERATURA CIAŁA Zwierzęta te są
stałocieplne, co oznacza, że ich temperatura ciała jest w dużym
stopniu niezależna od temperatury otoczenia. Prawidłowa temperatura ciała powinna wynosić 37 do 39,
3 stopni. Aby zachować
prawidłową temperaturę niezbędna m. in. jest ciągła i intensywna
wymiana energii cieplnej.
DŁUGOŚĆ ŻYCIA
U obecnie hodowanych przez nas w domach myszy trudno
określić długość życia. Najczęściej żyją one rok, do dwóch,
czasem trzy lata. Dzikie myszy najczęściej nie żyją dłużej niż
trzy miesiące, powodem tego są ich naturalni wrogowie, których jest
nie mało.
UKŁAD RUCHU
Myszowate poruszają się na całej
stopie, czyli
podobnie jak człowiek są tzw. stopochodami. Obie pary kończyn są pięciopalczaste,
jednak pierwszy palec przedniej kończyny jest uwsteczniony, brak na nic
opuszki palcowej i pazura. Występuje też różnica w ilości opuszek między
kończyną przednią a tylną. Na podniej powierzchni dłoni występuje
trzy opuszki mędzypalcowe, zaś na stopie cztery takie opuszki i dwie
stępowe. Palce
są ruchome, opatrzone paznokciami będącymi wytworami naskórka.
Ogon jest ważnym elementem ciała
myszy,
dzięki niemu mogą one utrzymywać równowagę np. podczas wspinaczki. Jest on prawie
nagi, pokryty "łuską". U większości
gatunków jego długość jest równa długości ciała myszy, zdarzają
się jednak gatunki o krótszych ogonach, np. mysz polna.
UKŁAD POWŁOKOWY Zrogowaciały
naskórek myszy wytwarza takie struktury jak włosy, łuski ogona,
pazury oraz opuszki dłoni oraz stóp. Włosy mogą być wełniaste,
ostne, przewodnie i zatokowe. Wełniaste tworzącą powłokę
termoizolacyjną ciała. Ostne, dłuższe od wełniastych, stanowią
ochronę mechaniczną. Najdłuższe są włosy przewodnie, stanowiące
narządy dotykowe, podobną funkcję pełnią włosy zatokowe. W razie
potrzeby dzięki mięśniom przywłosowym zwierze może stroszyć włosy,
dzięki czemu zwiększa się grubość warstwy izolacyjnej ciała. Włosy
proste mają przekrój okrągły, zaś faliste lub kręcone owalny lub spłaszczony.
Futerko myszy jest mięciutkie, jego barwa
zależna jest od gatunku i odmiany. Swoją barwę zawdzięcza kształtowi ziaren
melaniny, pigmentu zawartego we
wnętrzu włosa. Eumelanina odpowiada za barwę czarną i brązową, zaś
felmelanina za odcienie żółte i czerwone. Jeśli na przykład ziarna są duże i wydłużone włos
jest czarny, jeśli drobne i kulise - brązowy. Od ilości i proporcji
danego barwnika uzależniony jest kolor włosa. W przypadku aguti, gdzie
włos jest różnobarwny, występuje krótki odcinek żółty. Brak
melaniny, za to wypełnienie włosa powietrzem, powoduje białe
zabarwienie.
U ssaków występuje sezonowa wymiana włosów, zwana linieniem. W
przypadku myszy ten proces jest stopniowy i trwa nie przerwanie. W
skórze myszy występują też różne rodzaje gruczołów. Gruczoły łojowe
występują przy mieszkach włosowych, wydzielając do nich łój, a
czasem także na obszarach nie pokrytych włosami. Ich wydzielina
konserwuje i natłuszcza skórę i włosy, a także zmniejsza
higroskopijność włosów, czyli ich skłonność do wiązania wilgoci.
Do mieszków włosowych uchodzą też gruczoły potowe, choć mogę też
otwierać się bezpośrednio do powierzchni skóry. Ich funkcją jest
usuwanie z organizmu soli i innych metabolitów, a także utratę ciepła
oraz ochładzanie organizmu poprzez parowanie potu. Z tych gruczołów
rozwinęły się gruczoły woskowinowe, występujące w zewnętrznym
przewodzie słuchowym, ich wydzielina chroni przed wysychaniem. Drugim
rodzajem gruczołów prawdopodobnie przekształconych z potowych są
gruczoły mleczne. Funkcjonują one jedynie u samic w ilości
odpowiedniej do ilości sutków. Jest ich pięć, czasem cztery pary,
podzielone na dwie grupy: piersiowe i pachwinowe. Pełny rozwój tych
gruczołów następuje w trakcie ciąży i karmienia młodych.
Wydzielina gruczołów wonnych, umieszczonych w okolicy odbytu, ułatwia
zwierzętom identyfikację drugiego osobnika. PRZEWÓD
POKARMOWY Kolejnymi elementami przewodu
pokarmowego jest jama gębowa, gardziel, przełyk (część szyjna,
piersiowa i brzuszna), żołądek, jelito cienkie (na które składa się
dwunastnica, czcze i kręte) i jelito grube (jelito ślepe, okrężnica
oraz odbytnica). Gruczołami wspomagającymi ten układ jest wątroba
i trzustka, otwierające sie do dwónastnicy.
Jama gębowa służy do pobierania i rozdrabniania pokarmu oraz ssania.
Wargi są ruchome, nie osłaniająca całkowicie siekaczy. Język służy
do obracania pokarmu oraz uczestniczy w ssaniu. Pokrywają go brodawki
nitkowate, liściaste, grzybowate i okolone. Nitkowate należą do
brodawek mechanicznych, zaś pozostałe, wyposażone w kubki smakowe,
należą do brodawek smakowych. Język oraz ściany jamy gębowej są
nawilżane przez gruczoły ślinowe oraz ślinianki. Występują ślinianki
podjęzykowe, produkujące wydzielinę śluzową, oraz produkujące płyn
surowiczy ślinianki przyuszne i przyszczękowe.
W mysim uzębieniu występuje 16 zębów. Brak jest kłów, są natomiast
siekacze. Zęby te nie posiadają korzenia, mają niskie korony pokryte
żółtym szkliwem oraz są dłutowatego kształtu.
Posiadanie w szczęce górnej i dolnej dwóch par długich siekaczy jest
charakterystyczną cechą gryzoni. U myszowatych są one zaopatrzone w tępe
guzki, ułatwiające
rozcieranie pokarmu. Siekacze nieprzerwanie rosną, przez co wymagają
ciągłego ścierania. Szybciej ściera się miększa warstwa tylna
zęba, dzięki czemu zęby zachowują dłutowaty kształt i są ostre. Jako że gryzonie nie posiadają kłów, a
niektóre gatunki również zębów przedtrzonowych, występuje u nich
tak zwana diastema. Jest to obszar bezzębny między siekaczami a zębami
trzonowymi (policzkowymi). Wzór zębowy myszy przedstawia się tak: 1
0 0 3/1 0 0 3 (siekacze - incisivi [I], kły - canini
[C], przedtrzonowce - premolares [P], trzonowce - molares
[M]). Dzięki siekaczom myszy mogą oddzielać twarde części roślin,
ziarna, natomiast szerokie zęby policzkowe umożliwiają miażdżenie i
rozdrabnianie pokarmu.
Siekacze pokryte żółtym szkliwem
UKŁAD ODDECHOWY
Do części przedniej dróg oddechowych zalicza się nozdrza zewnętrzne,
jamy nosowe, nozdrza wewnętrzne i przewód gardzielowy. Część tylna
składa się z krtani, tchawicy, oskrzeli i płuc. Lewe płuco myszy
jest jednopłatowe, zaś prawe składa się z czterech płatów:
przedniego (wierzchołkowego), środkowego (sercowego), przeponowego i
dodatkowego. UKŁAD KRWIONOŚNY Serce myszy jak i innych ssaków składa się z dwóch przedsionków i
dwóch komór. Do prawej części serca (prawy przedsionek i prawa
komora) uchodzi krew żylna, a następnie jest tłoczona do płuc. Lewa
część serca (lewy przedsionek i lewa komora) zbiera natlenioną krew
z płuc i przekazuje do tętnicy głównej (aorty) skąd jest
rozprowadzana po całym organizmie. UKŁAD
WYDALNICZY Funkcją tego układu jest usuwanie produktów metabolizmu i
utrzymywanie homeostazy. Narządy wydalnicze to nerki, moczowody, pęcherz
moczowy oraz cewka moczowa. Nerki myszy mają fasolowaty kształt oraz gładką
powierzchnię. Zaliczają się do typu jednobrodawkowych gładkich. Ilość
brodawek, oznacza do ilu miejsc uchodzą przewody
brodawkowe, do których
doprowadzany jest mocz. Pierwotna nerka była wielopłatowa, u myszy, a
także m. in. u królika, psa, kota, konia oraz małych przeżuwaczy
stopień scalenia płatów jest największy, tzn. jest ona gładka. Początkowy
odcinek moczowodu jest rozszerzony i tworzy miedniczkę nerkową. UKŁAD
ROZRODCZY Męski układ płciowy zbudowany jest z jąder, dróg wyprowadzających,
gruczołów dodatkowych, cewki moczowej i prącia. Jądra są owalne, ciężar
pojedynczego jądra to ok. 85 mg, przy rozmiarze 8,5 na 5,5 mm. W
budowie jądra można wyróżnić m. in. komórki miąższowe (Leydiga),
będące źródłem hormonów męskich - androgenów. Komórki te
znajdują się pod kontrolą przysadki. Cewka moczowa jest długa i
cienkościenna, wnika ona w prącie na wysokości tylnego brzegu pasa
miednicznego. Koniec prącia tworzy żołądź, pokryta
licznymi,
drobnymi brodawkami, powleczona napletkiem. U myszy z żołędzi ponad
ujściem cewki moczowej występuje kotka prącia. Gruczoły dodatkowe są
strukturami parzystymi. Występuje m. in. gruczoł pęcherzykowy oraz
koagulujący, których wydzielina krzepnie po wprowadzeniu do pochwy i
tworzy czop pochwowy (kopulacyjny). Żeński układ płciowy
składa się z jajników, jajowodów, macicy, pochwy, łechtaczki i
gruczołów dodatkowych. W jajnikach powstają komórki płciowe oraz
produkowane są hormony żeńskie. Kształt jajnika osobnika dojrzałego
jest nieregularny, o silnie guzowatej powierzchni. Powodem tych wypukłości
jest występowanie dojrzewających pęcherzyków - przyszłych komórek
jajowych. Jajowody są cienkimi i silnie skręconymi przewodami o długości
ok. 1,8 cm, łączącymi przestrzeń okołojajnikową z macicą. Macica
myszy jest dwudzielna, zbudowana z dwóch wydłużonych rogów i krótkiego
trzonu przechodzącego w szyjkę macicy. Ta przechodzi następnie w
pochwę, która ma ujście pomiędzy łechtaczką a odbytem.
NARZĄDY ZMYSŁÓW
SŁUCH
Mysie uszy są duże w porównaniu
do innych gryzoni, nie pokryte futrem, zaokrąglone. Duża małżowina
sprawia, że zwierzęta lepiej słyszą. Muszle mogą się niezależnie poruszać i dzięki
czemu zwierząta mogą lepiej umiejscawiać źródło dzwięku. Ich budowa wewnętrzna
jest typowa dla ssaków. Jama ucha środkowego, w której znajdują się
kosteczki słuchowe, jest połączona z gardłem przewodem słuchowym (Eustachiusza).
Dzięki niej dochodzi do wyrównania ciśnienia wewnątrz ucha środkowego
z ciśnieniem zewnętrznym.
Komunikacja między myszami odbywa się głównie w zakresie ultradźwiękowym. Gryzonie te mogą
odbierać dźwięki o częstotliwości do 100 000 hz, podczas gdy ludzie
najwyżej do 20 000 hz.
WZROK
Wzrok myszy nie jest tak dobry
jak np. drapieżnika, który na nie poluje. Myszy nie muszą dostrzegać
tylu szczegółów, za to istotne jest dla nich postrzeganie w polu
widzenia prawie całej przestrzeni wokół siebie, aby niebezpieczeństwo ich nie zaskoczyło.
Dlatego też oczy tego gryzonia są bardzo wypukłe i rozstawione
szeroko po obu stronach głowy. Są one też umiejscowione dość wysoko,
aby zwierze mogło dostrzec drapieżne ptaki. U człowieka w siatkówce
rozmieszczone są dwa rodzaje fotoreceptorów, są to pręciki i czopki.
Pręciki umożliwiają widzenie skotopowe, czyli widzenie nocne - czarno-białe widzenie przy słabym oświetleniu. Natomiast czopki umożliwiają
widzenie kolorów, przy dobrym oświetleniu. Sądzono że myszy posiadają jedynie pręciki.
Jednak prawdopodobnie widzą dobrze barwę czerwoną i żółtą, a także
pewne zakresy widma ultrafioletowego.
WĘCH
Węch myszy odgrywa znaczenie większą rolę niż np.
u człowieka. Dzięki temu zmysłowi mogą skutecznie poszukiwać
jedzenia, wyczuwać drapieżniki, czy rozpoznawać własne młode czy
osobniki swojego gatunku i określić czy należą do ich stada. Węch myszy jest na tyle istotny, że utrata
go hamuje rozród. Przedni odcinek jamy nosowej nosi nazwę przedsionka.
Przechodzi on we właściwą jamę nosową, rozdzieloną przegrodą na
dwie części. Z kostnych ścian rozwijają się blaszki - muszle sitowe
(pokryte nabłonkiem węchowym), szczękowa i nosowa (oczyszczające i
ogrzewające powietrze). Muszle sitowe tworzą właściwy narząd węchowy.
Funkcję rejestracji zapachu pełni też narząd
Jacobsona położony na dnie jamy nosowej. Jeśli zwierze chce sprawdzić
czy coś jest jadalne nadgryza to i przenosi ślinę wraz z zapachem do
ujścia narządu Jacobsona. Bibliografia:
logopedia.pl
resmedica.pl
prace.sciaga.pl
serwisy.gazeta.pl/zdrowie
pl.wikipedia.org
Gromek M,. Radulska A. "Mysz i szczur w hodowli domowej"
Wajrak A. "Mysz domowa (Mus musculus)"
Reichholf J. "Ssaki"
Knotek Z. i Z. "Dreobne ssaki"
Jasiński A. "Zootomia kręgowców"
Przespolewska H., Kobryń H., Bertyzel B. J., Szara T. "Zarys
anatomii zwierząt domowych"
Tropy Myszy domowej, leśnej,
polnej i badylarki pochodzą z książki "Tropy zwierząt" z
serii "Podręczna encyklopedia" wydawnictwa R.A.F. Scriba.
|
